De Messelschaliën werden eind 18e eeuw bij toeval ontdekt. Aanvankelijk toonde de mijnbouwindustrie meer intresse in het gebied dan de fossielenjagers, en tot 1971 heeft men er naar ijzererts en bruinkool gegraven. Toen in de jaren zeventig van de twintigste eeuw de mijnwerkers er mee ophielden, werd voorgesteld de mijngroeven als vuilstortplaats te gebruiken, maar door protesten van archeologen heeft men dit weten te voorkomen. In 1991 kocht de Duitse regering het gebied en stelde het open voor de archeologen.
In de Messelschaliën ligt een geheel, 55 miljoen jaar oud ecosysteem begraven. Weinig fossielen vindplaatsen geven ons een zo compleet beeld van hoe de wereld er destijds heeft uitgezien. De versteende planten en dieren geven aan dat het Duitsland van tijdens het Eoceen bedekt is geweest met tropisch regenwoud. Men heeft kunnen achterhalen dat de gemiddelde temperatuur zo rond de 28 graden heeft gelegen. Nog nooit was het zo warm geweest op aarde en regenwouden strekten zich uit van pool tot pool. De fossielen stammen uit de tijd 10 miljoen jaar na het uisterven van de dinosauriërs. We kunnen zien dat de verwoestingen die de meteoriet had aangericht waren herstelt en nieuwe diersoorten begonnen de nieuwe wereld te bevolken. In het gesteente is de explosieve opkomst van de zoogdieren en vogels waar te nemen.
De fossielen laten zien hoe anders de wereld er 55 miljoen jaar geleden uitzag. Behalve dieren die we vandaag de dag nog kennen, zoals spechten, miereneters en krokodillen, waren er ook dieren die totaal anders waren dan tegenwoordig. Zo zijn er skeletten gevonden van Propaleotherium, een paardje dat niet groter was dan een kat, vreemde insectenetende zoogdiertjes als Leptictidium die op twee poten rende of hopte en enorme vleesetende loopvogels zoals Gastornis of Diatryma.
Hoe komt het nu dat juist op deze ene plek de fossielen van zo'n hoge kwaliteit zijn? De paleontologen zijn er achter gekomen dat Messel 55 miljoen jaar geleden een meer is geweest. Als planten of dieren in het water vielen werden ze direct met modder bedekt. Door gebrek van zuurstof konden de bacteriën de weefselstructuren niet afbreken en zodoende zijn veel dieren en planten tot in detail bewaard gebleven.
Men denkt ook dat het meer 55 miljoen jaar geleden het toneel is geweest van een natuurramp. Het is lange tijd een raadsel geweest hoe de dieren rond Messel zijn gestorven. De skeletten zijn bijna allemaal kompleet, en normaliter zouden lijken meteen door aaseters verscheurd worden. Ook liggen sommige skeletten vlak naast elkaar, en dat is ook ongebruikelijk. Ook vreemd is dat er een grote hoeveelheid dode vleermuizen is gevonden. Sommige vleermuizen zagen er uit alsof ze zo uit de lucht kwamen gevallen, iets wat huidige vleermuizen nooit overkomt. Men denkt dat het meer een aanwijzing vormt.
Op 26 augustus 1986 gebeurde er op de Centraal-Afrikaanse hooglanden van Kameroen iets opmerkelijks: uit de diepte van het vulkaanmeer Nyos kwam plotseling een enorme hoeveelheid koolstofdioxide vrij. Koolstofdioxide is zwaarder dan lucht en daardoor rolde er een dichte, alles verstikkende gaswolk langs de berghellingen naar beneden. In een aantal dorpen die zich in de baan van de wolk bevonden, kwamen meer dan 1700 mensen om het leven.
Men heeft ontdekt dat de koolstofdioxide van de vulkaan afkomstig was en werd vastgehouden door de onderste laag water in het meer. Er moet iets gebeurd zijn, vermoedelijk een aardschok, waardoor het gas opeens vrijkwam en alles wat op zijn pad kwam verstikte. Als in Messel destijds hetzelfde is gebeurd kan dit de reden zijn waarom de dieren en vooral vleermuizen zo opeens gedood werden...
![]() |
![]() |

![]() En een absoluut topstuk, de staartveren van deze verwant van de specht. |
![]() ![]() Een vleermuis, wiens vlerken nog te zien zijn... |